Most bez reke i kula bez gospodara. Most je Vojinovića most u Vučitrnu koga je i reka Sitnica davno napustila, menjajući neprekidno tok, a kula je Vojinovićeva kula, u istom mestu, čije su ime Šiptari izbrisali, krivotvoreći istoriju u dosluhu sa EU.
Drevni srpski grad Vučitrn
I most i kula su u Vučitrnu, u jednom od najstarijih srpskih mesta koje je živelo i u rimsko doba pod nazivom Vitijanum (lat. Vitianum). Kasnije će Vučitrn postati najvažniji grad Vuka Brankovića, gospodara Kosovske oblasti koji će sagraditi i dvorac krajem 14. veka. Tokom kasnijeg perioda, između 1402. i 1426, Brankovići su u Vučitrnu primali poslanike i izdavali povelje.
U vreme kada su Vojinovići gradili most i tvrđavu, Vučitrn je bio ekonomski napredno mesto. U njegovoj blizini su poznati srednjovekovni rudnici Trepča i Stari Trg koje su davali zlato, srebro i olovo. Bio je nezaobilazna stanica na trgovačkom putu od Dubrovnika ka Solunu, Sofiji i Carigradu.
Renovirani most i kula koji krase Vučitrn gradili su srpski vlastelini Vojinovići. Ova čuvena familija postala je najmoćnija vlastelinska porodica u srpskom carstvu koje je, posle iznenadne smrti cara Dušana, počelo da se rastače. Potomci rodonačelnika vojvode Vojina, po kome su dobili patronim Vojinović, držali su posede od granica Dubrovačke republike, Boke kotorske i Zvečana do Rudnika.
Najlepša kula u Srbiji
Bogatstvom koje su posedovali gradili su i vučitrnska zdanja. Velelepni most dužine 135 metara, širine pet i danas izaziva divljenje. Njegovih devet lukova, asimetričnih zbog dogradnje, nadmašuje balkanske kamene mostove. Građen je od tesanog kamena sive i oker boje, ređanih tako da jedan drugog ističu. Vojinovića kameni most je jedan od najstarijih i najvećih na Balkanu.
Nekadašnji dvorac Brankovića, međutim, nije se držao tako dobro kao most. Od njega je ostala praktično samo don-žon kula, zvana Vojinovićeva kula. Na kulu čiji su zidovi široki oko tri metra, ulazilo se pokretnim drvenim stepeništem koje se u slučaju opasnosti podizalo. Danas predstavlja jednu od najlepših don-žon kula u Srbiji.
Srednjovekovnu tvrđavu Vojinovića i Brankovića su osvojili Turci konačno 1445. godine i s kraćim prekidima držali je sve do 1912. godine.
Most pati za rekom
Država Srbija je oba vučitrnska zdanja zaštitila kao nepokretna kulturna dobra od izuzetnog značaja još 1949. godine. Nije, međutim, stigla da je obnovi. Rat devedesetih i bombardovanje preokrenuli su tok istorije.
Obnovu je spovela EU, ista ona koja je finansirala prethodno rušenje Srbije. Vojinovića kula i Vojinovića most su revitalizovani i zaštićeni 2016. i 2017. godine. Most i kula su sačuvani od propadanja, ali istorija je pogažena. Nigde ne piše da je to srpska kulturna baština koje nosi ime Vojinovićeva kula i Vojinovićev most. Na engleskom jeziku samo piše da je tu bio rimski grad a da su su kulu koristili Turci za svoje namene.
Čovek iznova zanemi kad vidi da je istorija tako surovo pogažena. Tek ga trgne fotografija lepo osvetljenog drevnog srpskog mosta sa kog se prosipa svetlost po livadi, praveći od nje nekom magijom reku Sitnicu koja ga je odavno napustila.
Dijana Dimitrovska, BCM, april 2026.
