Vinova loza počela je da se sadi u Srbiji jer Rimljanima nije dopadalo dotadašnje vino. Za Rimljanje, čija je čizma pregazila teritoriju na kojoj je današnja Srbija krajem 2. veka, privreda naših predaka bila primitivna i i zaostala: ulje se nije proizvodilo, a vina je bilo malo i veoma lošeg kvaliteta. Vinova loza počinje da se sadi ozbiljnije u poslednjim decenijama 3. veka u u okolini Sirmijuma ( S. Mitrovica ) i na bregovima oko današnjeg Smedereva.
Stočarstvo je bilo na ceni, a posebno čuveni dardanski sir koji se pominje u starim izvorima. U Pomoravlju se gaje konji.
Rimljani donose brojne novine, ipak, romanizovanje stanovnika neće ići baš tako lako. Naši prapradedovi teško prihvataju običaje i navike sa zapada uprkos tome što se broj stanovnika smanjio zbog sukoba sa rimskom vojskom, što se smanjila i njihova teritorija i što su Rimljani u ratovima sa Dardancima, Panoncima i drugim plemenima, primenjivali surove kazne i masovno porobljavali omladinu. Sve gde su živeli starosedeoci pod osvajačima doživljava promenu. Livade i brda gde su gajili stoku preplavili su rimski vojni logori, niču gradovi u kojima se govori latinski jezik.
Našim precima izgleda iz našeg ugla loše ide zanatstvo. Bilo je zanatlija ali oni nikad nisu dostigli ugled radionica na zapadu, u Grčkoj i Maloj Aziji. Pošto uvoz iz drugih zemalja ne zadovoljava sve potrebe, u gradovima i većim naseljima pojavljuju se zanatske radionice koje kopiraju uvozne predmete, pa čak i žig stranih proizvođača. Trgovačke poslove za krupne robovlasnike obavljali su oslobođenici i robovi, izlažući se raznim nevoljama na dugim putovanjima.
Od druge polovine II veka pojavljuju se i razbojnici, što uvoznim predmetima diže cenu zbog opasnosti od pljačke i gubitka robe.
Razvija se kamenorezački zanat nadgrobnih spomenika i niču ciglane koje prave opeku za zidane objekte, puteve, mostove, ograde. Starosedeoci prave razne proizvode od keramike kojim snabdevaju uglavnom seosko stanovništvo i niže društvene slojeve u gradu.
Za rimsku upravu koja je zaposela predele današnje Srbije pored poljoprivrednih proizvoda koji su hranili veliki državni aparat i vojsku, ogroman značaj imali su rudnici. Njihova eksploatacija započinje odmah po osvajanju. Iz rudnika se najviše dobijalo srebro, olovo, cink, bakar, gvožđe i zlato. Rudari su poticali iz raznih zemalja, bilo je i domaćih, i radilo se, kao i danas u veoma teškim uslovima.
Metal iz rudnika odlazio je u kovnice u Rim gde se od njega pravili alati, oružje i oruđe, ukrasi, i novac. Iz Rima novac je stizao kao plata vojnika koji su zatim njime kupovali robu i tako se širio područjem osvajajući ga.
Jedina domaća kovnica novca bakarnog radila je u Viminacijumu između 239. i 255. godine. Emitovala je novac malih vrednosti, s likom vladajućih careva na aversu i ženskom figurom između lava i bika. Srbija bi mogla da se pohvali da ima istoriju kovanja novca dugu gotovo dva milenijuma, a naš dinar da ima pretka još u vreme Rimljana.
Nebojša Đorđević
