Danas je tvrdjava Koznik ruševina željna graditelja, a u vreme  moćne srednjovekovne srpske države bio je grad iz bajke.

  Visoko, na vrhu planine Željin, na 922 metra nadmorske visine, tvrđava Koznik predstavljala je kameni svetionik.

 Nije se moglo proći aleksandrovačkim krajem (na oko 11 kilometara od Aleksandrovca i 8 od Brusa) a da se  ne vidi  Koznik. Bio je to dominantan grad  iz kojeg se kontrolisalo celo područje koje se i danas naziva Rasina.

 Ovo utvrđenje ima  drevnu energiju. Sagrađeno još za vreme Kelta uvek je privlačilo istoričare i  avanturiste  sa pričama o zakopanom blagu i mističnim predmetima.

  Ono što danas vidimo na Kozniku ostaci su tvrđave nastale  tokom  14. veka. Bio je to grad u kome je knez  Lazar Hrebeljanović često boravio.

 Sam čestuiti knez gas pominje kao “plemeniti Koznik” 1381. u povelji koju je potpisao za Lavru Sv. Atanasija na Svetoj Gori. Smatra se da je gospodar župe Rasina Radič Postupovič, veliki čelnik despota Stefana Lazarevića, ovaj grad utvrdio i koristio. Ovaj  čelnik se u istoriji pominje u vreme  izmedu 1413. i 1435. godine.

  Od tada, pa nadalje kroz istoriju, Koznik  je ime koje se često sreće. U XV veku poljski istoričar Dlugoš navodi da je despotu Đurđu Brankoviću po ugovoru sa Turcima vraćen 1444. i grad Koznik.

 Za vreme turske vlasti Koznik je bio  aktivano utvrđenje. Imao je izuzetno važnu stretušku poziciju i Turci su ga logično koristili kao vojni objekat. Opasan jakim bedemom koji prati konfiguraciju terena blago se sa vrha planinske kose spuštajući na dole. Bedem je ojačan sa osam kula različitih dimenzija.

  Na najvišoj tački grada, na sredini severnog bedema smeštena je donžon kula. U pitanju je četvorostrana kula sa osnovom pravilnog kvadrata stranice 9 m i debljinom zida od oko 2 m, u koju se ulazilo sa južne strane.

 Dve najveće na severnoj strani služile su i za stanovanje. Severozapadna kula, prvobitno predviđena kao ulazna, u toku gradnje je zazidana, tako da je jedini ulaz bio na severoistočnom zidu. U južnom delu utvrđenja nalazi se ognjište popločano opekom i sistem za snabdevanje grada vodom – cisterna sa četiri bunara.  Prilikom arheoloških straživanja otkriveni su i zidovi objekta datovanog u drugu polovinu XIV veka. Obilje pokretnog arheološkog materijala, komada arhitektonske plastike moravskog stila i delova fresaka govore o postojanju crkve na mestu delimično istraženog objekta u severoistočnom delu grada, koji pripada najstarijem nivou gradnje, a smešta se u drugu polovinu XIV veka.

  Južno od grada bilo je podgrađe. Tu je živelo stanovništvo, tu se trgovalo, susretalo, tu je  bujao gradski život.

 Arheološki i konzervatorski radovi izvođeni su 1972, 1977, 1981–86. i 1988. godine otkrili su  da je mesto bilo  frekventno i važno. 

   Ima šta da se vidi i danas, iako je  utvrđenje  prilično oštećeno. Ako vas put nanese u dolinu Rasine ili Ibra, hteli – ne hteli, uočićete  tvrđavu na brdu. Mističnu, usamljenu, magičnu i lepu. Tvrđavu  koja čeka restauratore.Ruševina željna graditelja.

  Kada se nađu, i ovo utvrđenje će zablistati sjajem kojim blistaju posle obnove  Golubac ili Ram, oba na Dunavu koja su već postala mesta koja ne mogu da se  prođu.

 A dok se Koznik ne obnovi,  držaće ga u životu meštani i gosti. Svake godine u avgustu u Noći muzeja, otvore se i vrata Koznika i svi posetioci se vrate u srednjovekovni život. Oni se obuku kao seljaci ili velmože,  ponesu oružje i oruđe, opreme se vinom i rakijom i Koznik – oživi. Kako će tek biti posećen i veseo kad bude restauriran može samo slatko da se zamišlja. 

   N. Đorđević

Vidi još…

close

Prijavi se za tekstove u sanduče

Anri Ruso

Uvek možeš da se odjaviš

Prijavi se za tekstove u tvoje sanduče

Anri Ruso
Ko čita-lepše živi

Uvek možeš da se odjaviš