Srpske oblasti početkom drugog milenijuma, koje nisu uspele da se ujedine u veliku srpsku državu, nisu imale veliku šansu da same prežive. Na jugoistoku moćna Vizantija, na severu Ugari, na zapadu papa, okružena jačim koji su od nje tražili vazalni odnos – tražila je izlaz na sve načine.
Front protiv Vizantije
Kada je sredinom XII veka Ugarska sklopila savez s Normanima protiv Vizantije, što joj je udvostručilo snagu, Srbija pod vođstvom velikog raškog župana Uroša II, prvi put u svojoj istoriji, odlučuje da stupi u otvorenu borbu protiv Vizantije koja je nad njom držala svoju šapu.
Do ovog saveza je došlo prirodno jer je na ugarskom prestolu tada kralj Geza II (1141-1162), sin Bele II i Jelene, kćerke srpskog velikog župana Uroša I. Vrlo uticajan na ugarskom dvoru bio je tada Beloš, brat kraljice Jelene, koji je u početku bio vaspitač mladog kralja, zatim ban i najzad palatin.
Poraz srpske strane
Do odlučujuće bitke došlo je na reci Tari u blizini današnjeg Valjeva posle leta 1150. godine. U njoj je lično učestvovao vizantijski car Manojlo I. Borba se vodila prsa u prsa. Sam car Manojlo se upustio u dvoboj sa zapovednikom ugarskih četa. Ipak, srpska strana je poražena. Veliki raški župan Uroš II bio je prinuđen da pregovara i da prihvati „dvostruko veći jaram pokornosti nego pre“, kako beleži vizantijski dvorski besednik.
Srpska strana je bila prinuđena da potpiše izjavu o potčinjenosti vizantijskom caru i upućivanju pomoćnog odreda vojske caru Manojlu I – u slučaju rata u Aziji 500 vojnika, za operacije u Evropi 2.000 ratnika.
Izbor pao na Uroša II
Uroš II je zbačen s vlasti 1155. godine a njegovi protivnici doveli su na vlast njegovog brata Desu. Ali konačno rešenje davao je vizantijski car Manojlo I koji je izabrao ponovo Uroša II.
Sedam godina kasnije car Manojlo I 1162.godine ipak dovodi na vlast Desu, koji postaje veliki župan srpski. Ali i Desa je, prirodno, pokušavao da se osamostali, pa je tražio saveznike i na ugarskom dvoru i u Nemačkoj. Kada je udao svoju ćerku za osorskog kneza Leonadra, sina mletačkog dužda Vitala II Mikijelija (1156-1172), car se naljutio.
Strpao ga je 1163. godine u zatvor u Carigradu, ali se Desa odatle izbavio nekako. Vratio se u Srbiju. Zabeleženo je da je veliki župan Desa umro u Trebinju i da je sahranjen u manastiru Svetog Petra i Pavla u Polju.
Nebojđa Đorđević, BCM, januar 2025.
